Hợp đồng là gì và tại sao chúng ta lại cần nhấn mạnh đến vai trò của Hợp đồng?. Những câu hỏi như vậy, đôi khi ít được đặt ra vì câu trả lời tưởng như đã quá hiển nhiên và rõ ràng. Tuy vậy, để lý giải một cách cặn kẽ, đòi hỏi chúng ta cần phải tiếp cận một các sâu sắc mối quan hệ giữa các bên ký kết hợp đồng và mục đích tham gia vào ký kết và thực hiện HĐ.


Hợp đồng là gì?


Giải nghĩa theo Quy định của Điều 385 Bộ Luật Dân sự 2015, thì “Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự“.

Trước hết, HĐ là sự thoả thuận: tính chất thoả thuận rất quan trọng, bởi nó đề cập đến sự tự nguyện, nhất trí của cả hai bên. Điều cốt lõi nhất của quan hệ HĐ là các bên tham gia ký kết hợp đồng phải có sự tự nguyện, không bị ép buộc, không bị lừa dối và hiểu biết rõ các nội dung mà mình cam kết. Nếu có bất kì bằng chứng nào chứng minh rằng, hợp đồng được ký kết trong tình trạng bị ép buộc, bị lừa dối, thiếu sự tự nguyện thì có thể yêu cầu Toà án có thẩm quyền tuyên bố vô hiệu. Nghĩa là bản HĐ chứa đựng các yếu tố thiếu tự nguyện, bị lừa dối …. là bản hợp đồng không có giá trị về mặt pháp lý, nên sẽ không tạo nên bất kỳ quyền, nghĩa vụ nào với các bên.

Bản thoả thuận như vậy có thể bằng miệng hoặc bằng văn bản hoặc bằng phương tiện khác. Trong một số trường hợp, hợp đồng bắt buộc phải thành văn bản (chẳng hạn HĐ chuyển giao công nghệ), nhưng đa phần HĐ không cần thiết phải lập bằng văn bản, nhất là HĐ trong lĩnh vực dân sự, HĐ mua bán hàng hoá …. Tuy nhiên, việc tồn tại một bản HĐ như vậy chỉ trở nên phù hợp với những giao dịch nhỏ lẻ, giá trị thấp. Việc soạn thảo hợp đồng bằng văn bản đối với những giao dịch quan trọng, giá trị lớn là hết sức cần thiết.

Thứ hai, HĐ có sự tham gia ký kết và thực hiện bởi ít nhất 02 chủ thể hoặc hơn. Phổ biến nhất là HĐ ký kết giữa hai chủ thể, nhưng có một số loại HĐ được ký kết và thực hiện bởi nhiều bên, chẳng hạn hợp đồng hợp tác kinh doanh.

Theo quy định mới nhất tại Bộ Luật Dân sự 2015, thì chủ thể của HĐ phải là pháp nhân hoặc cá nhân. Điều này khác biệt với quy định cũ của Bộ Luật Dân sự 2005 là chủ thể tham gia ký kết HĐ có thể là hộ gia đình, tổ hợp tác …..

Thứ ba, việc ký kết HĐ sẽ xác lập các quyền, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự giữa các bên.

Quyền là những thứ mà một bên được hưởng và nghĩa vụ là thứ một bên phải thực hiện. Mỗi bên đều có các quyền, nghĩa vụ song song với nhau trong một bản hợp đồng. Thông thường, nghĩa vụ cùa bên này sẽ tương ứng với quyền của bên kia. Trong một số trường hợp, quyền đồng thời là nghĩa vụ (Ví dụ: trong hợp đồng mua bán hàng hoá, quyền nhận hàng cũng đồng thời là nghĩa vụ nhận hàng).

Trước khi các bên ký kết HĐ, giữa các bên không tồn tại các quyền, nghĩa vụ dân sự nào lẫn nhau liên quan đến nội dung đề cập trong bản dự thảo hợp đồng. Do đó, không bên nào được quyền đòi hỏi bên kia phải thực hiện một nghĩa vụ nào đó với mình. Tuy nhiên, sau khi ký HĐ thì bên có quyền sẽ được quyền đòi hỏi bên có nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ với mình theo đúng cam kết đã quy định trong HĐ.


Hợp đồng có những loại nào?


HĐ tồn tại trên thực tế với rất nhiều loại khác nhau, và được đặt thành tên gọi cụ thể theo nội dung giao dịch giữa các bên. Ví dụ: hợp đồng mua bán hàng hoá thể hiện nội dung quan hệ mua bán hàng hoá giữa hai bên, hoặc hợp đồng chuyển nhượng nhãn hiệu thể hiện việc mua, bán nhãn hiệu giữa các bên …. 

Hiện không có thống kế cụ thể về có bao nhiêu loại HĐ trên thị trường, nhưng có thể kể đến một số loại tiêu biểu như:

HĐ mua bán hàng hoá

HĐ chuyển nhượng đất

HĐ cho thuê đất

HĐ hợp tác kinh doanh

HĐ hợp tác đầu tư

HĐ liên doanh

HĐ liên danh

HĐ thuê nhà

HĐ cho thuê tài sản ….

Trong kinh doanh, thương mại có thể chia thành những nhóm chủ yếu như sau:

Một là, HĐ mua bán hàng hóa: HĐ mua bán hàng hóa không có yếu tố quốc tế; HĐ mua bán hàng hóa quốc tế (Xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển khẩu) và hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa (HĐ kỳ hạn, HĐ quyền chọn).

Hai là, HĐ dịch vụ: HĐ cung ứng dịch vụ liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa (HĐ trong các hoạt động xúc tiến thương mại, trung gian thương mại, các hoạt động thương mại cụ thể khác); các HĐ cung ứng dịch vụ chuyên ngành (HĐ dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, đào tạo, du lịch…).

Ba là, những HĐ trong các hoạt động đầu tư thương mại đặc thù khác (HĐ giao nhận thầu xây lắp, HĐ chuyển nhượng dự án khu đô thị mới, khu nhà ở, dự án hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp…).


Hợp đồng có vai trò quan trọng như thế nào?


Một bản HĐ có thể coi là văn bản luật điều chỉnh mối quan hệ giữa các bên ký kết cho nội dung cụ đề cập trong HĐ đó. HĐ có giá trị pháp lý ràng buộc cả hai bên và được pháp luật của Nhà nước bảo vệ.

HĐ không chỉ xác lập cơ sở pháp lý cho việc mỗi bên thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình, mà còn là cơ sở cho việc xác lập, duy trì mối quan hệ lâu dài, tốt đẹp, cùng có lợi giữa các bên.

Doanh nghiệp hướng tới mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận đó cần đảm bảo sự ổn định, lâu dài và hài hoà. Bản HĐ là cơ sở để các bên thực hiện điều đó một cách thuận lợi.

Hợp đồng

Bản HĐ được soạn thảo kĩ lưỡng và đủ tốt là bảng phân công công việc chi tiết cho cả hai bên để triển khai trong suốt quá trình thực hiện. Chúng tôi hình dung bản HĐ như là một kịch bản hành động cho cả hai bên mà mỗi bên đều phải thể hiện vai trò của mình ở một thái độ nghiêm túc, đầy đủ. Thiếu bản HĐ chất lượng tốt, các bên có thể tồn tại cách hiểu khác nhau, cách hành động khác nhau trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình.


Hợp đồng được đề cập trong website này như thế nào?


Trên website này, bạn có thể tìm thấy rất nhiều thông tin hữu ích về HĐ, bao gồm:

Các bài viết có tính học thuật về HĐ mà chúng tôi sưu tầm từ nhiều nguồn khác nhau;

Các bài luận giải về HĐ với cách viết dễ hiểu, đơn giản nhất để mọi đối tượng có thể tìm hiểu, học hỏi, do chính các Luật sư của chúng tôi biên soạn;

Các biểu mẫu HĐ thường được sử dụng trong thực tế;

Các quy định pháp luật về HĐ của Việt Nam và thế giới.